foutieve samentrekking

Als je verschillende zinnen aan elkaar ‘plakt’ met het voegwoord ‘en’ of ‘maar’, dan kun je sommige woorden weglaten. Het is tenslotte niet nodig om iedere keer alles maar te herhalen. Als je dit doet (woorden weglaten), dan heet dat een ‘samentrekking’. Je kunt alleen woorden weglaten die in allebei de zinnen dezelfde functie (grammaticaal), dezelfde betekenis en hetzelfde getal (enkelvoud of meervoud) hebben.

Voorbeelden:
Ik wil graag naar Spanje op vakantie en (ik) (wil) (graag) naar Griekenland. (Goede samentrekking – de woorden hebben dezelfde grammaticale functie.)

Op het industrieterrein zijn nieuwe gebouwen neergezet, maar (zijn) oude fabrieken blijven staan. (Goede samentrekking – de woorden hebben hetzelfde getal.)

Maria gaf haar vader een cadeautje en (gaf) (haar vader) een zoen. (Goede samentrekking – de woorden hebben dezelfde betekenis.)

Je moet wel oppassen, want het gaat weleens fout. Als je het niet goed doet, heet dit een ‘foutieve samentrekking’.

Voorbeelden:
Ik wil graag naar Spanje op vakantie en (ik) (wil) (graag) in Griekenland wonen. (Foutieve samentrekking – wil is in de eerste zin zelfstandig werkwoord en in de tweede zin hulpwerkwoord. In de tweede zin mag ‘wil’ dus NIET ontbreken. De andere woorden kun je wèl weglaten.)

Op het industrieterrein zijn nieuwe gebouwen neergezet, maar (is) een oude fabriek blijven staan. (Foutieve samentrekking – de onderwerpen én dus de hulpwerkwoorden hebben niet hetzelfde getal. Het woord ‘zijn’, in de eerste zin, is meervoud, net als ‘nieuwe gebouwen’, het onderwerp en in de tweede zin is ‘een oude fabriek’ enkelvoud, net als het hulpwerkwoord, ‘is’. Je mag ‘is’ dus NIET weglaten.

Maria gaf haar vader een cadeautje, maar (gaf) niks om hem. (Foutieve samentrekking – de woorden hebben niet dezelfde betekenis. Het woordje ‘gaf’ in de eerste zin betekent: schenken. Het woordje ‘gaf’ in de tweede zin betekent, samen met ‘om’, dat je iemand aardig vindt. Dat is dus iets heel anders, en daarom mag je ‘gaf’ niet weglaten.)

OEFENEN
foutieve samentrekking – 01

Meer of andere uitleg?
Filmpje van Arnoud Kuijpers

Cambiumned (+ oefening)